Zeehonden zie je vaak pas als ze hun kop boven water steken. Even kijken, even blijven hangen en dan weer verdwijnen ze onder de golven. Ze ogen rustig, bijna nonchalant, maar schijn bedriegt. Achter dat bolle en schattige hoofd en die grote ogen zit een dier dat perfect is aangepast aan het leven tussen water en land.
Hoeveel zeehonden zijn er in Nederland?
Het is niet exact te zeggen hoeveel zeehonden er in Nederland leven, maar er zijn wel redelijk betrouwbare schattingen van onderzoekers.
In de Waddenzee, waar de meeste zeehonden verblijven, leven tegenwoordig rond de 25.000 tot 30.000 zeehonden. Het gaat dan vooral om grijze zeehonden en ringenrobben. Vooral op de zandbanken zoals Noorderhaaks, Richel en Simonszand liggen ze vaak samen uit te rusten.
Het aantal zeehonden is de afgelopen decennia flink gegroeid. In de jaren ’70 waren ze bijna helemaal verdwenen door jagers en vervuiling. Dankzij bescherming en herstel van hun leefgebied zijn ze teruggekomen. Grijze zeehonden zijn het meest talrijk, ringenrobben wat zeldzamer.
Het blijft altijd een momentopname, want zeehonden verplaatsen zich afhankelijk van het getij, de beschikbaarheid van voedsel en het seizoen. Soms zie je honderden tegelijk op een zandbank, een paar weken later is diezelfde plek leeg.
Waarom lijken zeehonden altijd te glimlachen?
Het valt meteen op. Zeehonden hebben een gezichtsuitdrukking die ergens tussen nieuwsgierigheid en tevredenheid in hangt. Alsof ze net iets weten wat jij niet weet. Dat glimlachende gezicht komt vooral door de vorm van hun snuit en ogen. Toch past het wonderlijk goed bij hun gedrag. Ze zijn van nature nieuwsgierig en niet snel onder de indruk. Ze komen vaak dichterbij om te kijken wie jij bent, vooral als je stil blijft staan. Geen paniek, geen haast, maar rustig observeren. Dat maakt ontmoetingen met deze dieren zo bijzonder. Je hebt het gevoel dat je even bekeken wordt, in plaats van andersom.
Hoe goed kunnen zeehonden eigenlijk horen?
Onder water horen zeehonden verrassend goed. Hun gehoor is beter afgestemd op geluiden onder het wateroppervlak dan dat van veel andere zoogdieren. Dat is nodig, want hun leefwereld is vaak troebel en onoverzichtelijk. Geluiden reizen verder onder water en zeehonden maken daar slim gebruik van. Ze herkennen soortgenoten aan hun roep en pikken subtiele trillingen op van prooien in de buurt. Boven water horen ze ook prima, al lijkt hun aandacht daar minder op gericht. Hun wereld draait vooral om wat je niet ziet, maar wel hoort.
Wat eten zeehonden het liefst?
Zeehonden zijn geen fijnproevers, maar vis staat duidelijk bovenaan het menu. Haring, kabeljauw en schol zijn favoriet, al verschilt dat per gebied en seizoen. Wat ze tegenkomen, bepaalt vaak wat ze eten. Ze jagen meestal alleen en slikken hun prooi in één keer door. Kauwen is er niet bij. Hun snorharen zijn hierbij onmisbaar. Die zijn extreem gevoelig en kunnen zelfs kleine trillingen in het water oppikken. Zo weten zeehonden precies waar een vis zich verstopt, ook als het zicht nul is.
De natuurlijke vijand van de zeehond
In het poolgebied heeft de zeehond een duidelijke tegenstander. De ijsbeer. Geen achtervolging, geen spektakel. Meestal wachten. Urenlang. Bij een ademgat in het ijs, bij de rand van een ijsschots. De zeehond moet een keer omhoog. De ijsbeer weet dat. Soms wint het geduld, soms het geluk van de zeehond. Zo simpel is het daar.
Voor zeehonden die in Nederland leven, ligt dat anders. Hier is geen ijsbeer die wacht. Geen grote jager die vanuit het niets toeslaat. Hun wereld voelt veiliger, maar dat betekent niet dat ze geen vijanden hebben. Die zijn alleen minder zichtbaar. Netten waarin ze verstrikt raken. Drukte op zee. Vervuiling die je niet ziet, maar wel blijft hangen.
En dan is er de mens. Niet als jager in de klassieke zin, maar als constante aanwezigheid. Soms beschermend, soms verstorend. We bouwen, varen, vissen en kijken. Vaak met goede bedoelingen. Toch verandert elke boot, elke strandwandeling, elke ingreep iets aan hun leefgebied. De zeehond past zich aan, zoals hij dat altijd heeft gedaan. Maar ook dat kent grenzen.
De grootste vijand is dus niet altijd een dier met scherpe tanden. Soms is het iets wat langzaam dichterbij komt, zonder dat het echt opvalt.
Waarom liggen zeehonden zo vaak stil op het strand?
Wie zeehonden ziet liggen op zandbanken of stranden denkt al snel dat ze lui zijn. In werkelijkheid doen ze precies wat nodig is. Rusten. Onder water verbruiken ze veel energie met jagen en zwemmen. Op het land warmen ze op, slapen ze en besparen ze energie. Dat stil liggen is dus geen teken van zwakte of ziekte, maar pure efficiëntie. Soms liggen ze zo bewegingloos dat mensen denken dat er iets mis is. Meestal is dat niet zo. Ze doen gewoon even helemaal niets.
Hoe communiceren zeehonden met elkaar?
Zeehonden zijn minder stil dan je misschien denkt. Ze communiceren met geluiden die variëren van zachte brommen tot opvallende roepjes. Vooral tijdens de paartijd laten ze zich horen. Moeders en pups herkennen elkaar aan hun stem, zelfs in grote groepen. Dat is nodig, want kolonies kunnen behoorlijk chaotisch zijn. Naast geluid gebruiken ze ook lichaamstaal. Houding, beweging en afstand zeggen veel. Het is subtiele communicatie, maar voor hen volkomen duidelijk.
Kan je zeehonden aaien?
Zeehonden lijken vaak rustig en bijna benaderbaar. Ze liggen stil, kijken even op, en doen verder niets. Dat wekt de indruk dat ze tam zijn. Dat zijn ze niet. Zeehonden zijn wilde dieren die hun rust nodig hebben. Wat voor ons een onschuldig aai-moment lijkt, voelt voor een zeehond als stress en dreiging.
In Nederland is het daarom ook verboden om zeehonden aan te raken of te benaderen. Niet omdat ze agressief zijn, maar omdat ze kwetsbaar zijn. Te dichtbij komen kan ervoor zorgen dat ze hun rustplek verlaten. Dat kost energie die ze hard nodig hebben om te overleven. Vooral jonge zeehonden en moeders met pups zijn hier gevoelig voor.
Er is nog iets. Zeehonden kunnen bijten. Niet uit kwaadheid, maar uit schrik. En hun beet is geen grap. Daarnaast kunnen ze ziektes overdragen, en andersom. Wat voor ons onschuldig voelt, is dat voor hen niet.
De beste manier om zeehonden te zien is daarom van een afstand. Kijken. Even blijven staan. Niet ingrijpen. Geen contact zoeken. Dat past eigenlijk perfect bij hoe zeehonden zijn. Ze laten zich zien als ze daar zelf zin in hebben. En als je ze met rust laat, krijg je vaak het mooiste moment. Dat korte oogcontact, en dan verdwijnen ze weer onder water. Dat is genoeg.
Zijn zeehonden slim?
Slim op de menselijke manier misschien niet, maar aangepast zijn ze zeker. Zeehonden leren snel en herkennen patronen. In opvangcentra wordt vaak duidelijk hoe goed ze nieuwe situaties oppikken. Ze onthouden waar voedsel te vinden is en passen hun gedrag aan als omstandigheden veranderen. In het wild betekent dat overleven. Ze weten wanneer blijven verstandig is en wanneer vertrekken beter voelt. Niet nadenken, maar aanvoelen.
Hoe lang kunnen zeehonden onder water blijven?
Zeehonden zijn indrukwekkend goed in adem inhouden. Afhankelijk van de soort kunnen ze tot wel twintig minuten onder water blijven. Hun lichaam is daar perfect op ingericht. Tijdens een duik vertraagt hun hartslag en gaat zuurstof vooral naar de belangrijkste organen. Voor zeehonden voelt het waarschijnlijk heel normaal. Voor ons blijft het verbazingwekkend om te zien hoe ze zonder moeite verdwijnen en pas minuten later weer boven komen.
Waarom lijken ze zo onhandig op land?
In het water zijn zeehonden soepel en snel. Op het land is dat een ander verhaal. Ze schuiven, rollen en lijken soms wat onhandig. Dat komt doordat hun lichaam volledig is gebouwd voor zwemmen. Hun vinnen werken perfect onder water, maar zijn minder geschikt om gewicht te dragen op het strand. Toch redden ze zich prima. Het hoeft er niet elegant uit te zien, als het maar werkt.
Hoe belangrijk zijn zeehonden voor het ecosysteem?
Zeehonden spelen een belangrijke rol in het zeeleven. Ze houden vispopulaties in balans en zijn zelf onderdeel van de voedselketen. Hun aanwezigheid zegt veel over de gezondheid van het zeegebied waarin ze leven. Gaat het slecht met zeehonden, dan is dat vaak een teken dat er meer aan de hand is. Ze fungeren als een soort levende graadmeter voor de zee.
Waar kun je in Nederland zeehonden zien?
Langs de Nederlandse kust heb je verrassend veel kans om zeehonden te spotten. Vooral in de Waddenzee leven grote groepen. Op zandbanken liggen ze vaak samen te rusten, soms met tientallen tegelijk, nauwelijks bewegend. Met wat geduld en een verrekijker kun je ze vanaf de kust zien liggen, of vanaf een boot die langzaam voorbij vaart. Het blijft altijd een kwestie van geluk. Geen show, geen garantie. Gewoon kijken of ze zich laten zien. Soms gaan ze op avontuur, net als Billy de Zeehond in Vlissingen.
Wie het echt wil meemaken kan een dag wadlopen vanaf Ameland. Dat is op zichzelf al een bijzondere ervaring, en het Waddengebied zit vol bijzondere dieren die soms dichterbij zijn dan je had verwacht.
Zeehonden in Nederlandse dierentuinen en opvangcentra
Zeehondencentrum Pieterburen
Dit bekende opvangcentrum vangt zieke en verzwakte zeehonden op. Bezoekers leren hier veel over verzorging, bescherming en het leven van de dieren in het wild.
Diergaarde Blijdorp
In Rotterdam zijn zeehonden van dichtbij te zien in een natuurlijke omgeving. De focus ligt op educatie en bewustwording rond het zeeleven.
Ecomare Texel
Ecomare combineert opvang met voorlichting. Hier leer je niet alleen over zeehonden, maar ook over de Waddenzee als geheel.
Zeehonden blijven dieren die je niet helemaal kunt doorgronden. Misschien is dat precies waarom ze zo boeiend zijn. Ze kijken even, verdwijnen weer en laten je achter met het gevoel dat je net iets bijzonders hebt meegemaakt.
Lees ook andere dierenblogs:
Over de auteur
